تیرۆر كردنی‌ عه‌بدولره‌حمان قاسملودا

هه‌موو ساڵێك له‌یادی‌ تیرۆر كردنی‌ عه‌بدولره‌حمان قاسملودا، پرسیارێكی‌ بێ‌ وه‌ڵام بیركردنه‌وه‌ی‌ زۆربه‌مان ده‌ئاڵۆزكێنێت: ئه‌وه‌ چ چاره‌نوسێك بوو كه‌ ئه‌وی‌ هه‌ڵگرت به‌ره‌و ڤێنا، له‌كاتێكدا باش ده‌یزانی‌ ئیتیلاعات لێره‌و له‌وێی‌ ئه‌م دنیایه‌ شوێن پێی‌ هه‌ڵده‌گرێ‌‌و به‌دوای‌ ده‌رفه‌تێكه‌وه‌ بۆ له‌ناوبردنی‌؟

ره‌نگه‌ به‌شێك له‌ورده‌كارییه‌كانی‌ وه‌ڵامی‌ ئه‌م پرسیاره‌ لای‌ "تاڵه‌بانی‌" بێت، به‌سه‌رنجدان له‌وه‌ی‌ كه‌ ئه‌م دوو سه‌ركرده‌یه‌ له‌ده‌یه‌ی١٩٨٠دا هاوڕێی‌ نزیكی‌ یه‌كترو په‌یوه‌ندییه‌كی‌ توندوتۆڵیان هه‌بووه‌و ده‌شێت به‌"سندوقی‌ نهێنییه‌كانی‌ یه‌كتر" ناوببرێن. هه‌رچه‌نده‌ په‌یوه‌ندیی‌ ئه‌وان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ رۆژگارێكی‌ زۆر له‌وه‌ دوورتر، كه‌ له‌ده‌یه‌ی١٩٥٠دا وه‌ك دوو خوێنده‌واری‌ چوست‌و چالاكی‌ كورد، هه‌ر له‌هه‌ڕه‌تی‌ گه‌نجێتیانه‌وه‌ تێكه‌ڵ‌ به‌كاری‌ سیاسی‌ ده‌بن‌و هه‌ردووكیشیان له‌ڕووی‌ بیروڕای‌ سیاسییه‌وه‌ زیاتر مه‌یلیان به‌ره‌و ئایدۆلۆژیای‌ چه‌پ ده‌بزوێت. به‌تایبه‌تی‌ كاتێك كه‌ دوای‌ له‌كارخستنی‌ "محه‌مه‌د مسه‌دق"، قاسملو له‌ئێرانه‌وه‌ به‌ره‌و عێراق هه‌ڵدێ‌‌و یه‌كه‌مجار بۆ ماوه‌ی‌ دوو مانگ له‌ماڵی‌ ئیبراهیم ئه‌حمه‌د ده‌مێنێته‌وه‌، دواتریش بۆ ماوه‌ی‌ چه‌ند ساڵێك له‌به‌غدا ده‌گیرسێته‌وه‌‌و له‌زانكۆی‌ به‌غدا وانه‌ ده‌ڵێته‌وه‌و په‌یوه‌ندییه‌كی‌ دۆستانه‌ له‌گه‌ڵ‌ دیارترین سیما سیاسی‌و ئه‌ده‌بییه‌كانی‌ ئه‌و رۆژگاره‌ی‌ كوردی‌ عێراقدا دروستده‌كات، كه‌ گرنگترینیان "تاڵه‌بانی"یه‌.

له‌ده‌یه‌ی١٩٦٠شدا، كه‌ پارتی‌ به‌سه‌ر دوو باڵی‌ مه‌لایی‌‌و جه‌لالیدا په‌رت‌و دابه‌ش ده‌بێت، ئه‌م په‌رتبوونه‌ سایه‌ی‌ به‌سه‌ر حیزبی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێرانیشدا ده‌كێشێت، ئه‌وسا دوو كه‌س له‌سه‌ر جیاوازی‌ فكریی‌‌و له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ كامیان كه‌سی‌ یه‌كه‌می‌ ئه‌م حیزبه‌ بن، ده‌بێته‌ ململانێیان: یه‌كه‌میان قاسملووه‌ كه‌ له‌تاڵه‌بانی‌‌و مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ ئه‌وكاتی‌ پارتییه‌وه‌ نزیك ده‌بێ‌‌و دووه‌میشیان ئه‌حمه‌د تۆفیقه‌ كه‌ له‌مسته‌فا بارزانییه‌وه‌ نزیك ده‌بێت، تا سه‌ره‌نجام له‌سه‌ره‌تای‌ ده‌یه‌ی‌ ١٩٧٠دا ئه‌مه‌ی‌ دووه‌میان له‌هه‌لومه‌رجێكی‌ نادیاردا له‌لایه‌ن به‌عسییه‌كانه‌وه‌ كه‌ تازه‌ هاتبوونه‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات، له‌به‌غدا بێسه‌روشوێن ده‌كرێت.

ئه‌وده‌مه‌ قاسملو گه‌ڕابۆوه‌ بۆ به‌غداو وه‌ك ئابوریناسێكی‌ شاره‌زا‌و هه‌ڵگری‌ بڕوانامه‌ی‌ دكتۆرا، له‌وه‌زاره‌تی‌ پلاندانان كار بۆ حكومه‌تی‌ عێراق ده‌كاو پلانێكی‌ درێژخایه‌نی‌ ئابوری سه‌ركه‌وتوو بۆ به‌عسییه‌كان داده‌ڕێژێت، ئه‌وكات قاسملو به‌حكومی‌ گرنگی‌ كاره‌كه‌ی‌‌و به‌حوكمی‌ ئه‌وه‌ی‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی‌‌و چه‌ندین زمانی‌ دیكه‌ی‌ رۆژهه‌ڵاتی‌‌و رۆژئاوایی‌ ده‌زانێ‌، په‌یوه‌ندییه‌كی‌ شه‌خسی‌ له‌گه‌ڵ‌ "سه‌دام حسێن"‌و كاربه‌ده‌ستانی‌ حكومه‌تی‌ به‌عسی‌ عێراق بنیاتده‌نێ‌‌و بناغه‌ی‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ حیزبی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێرانیش له‌گه‌ڵ‌ حیزبی‌ به‌عس‌و حكومه‌تی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ عێراقدا داده‌مه‌زرێنێت. كه‌ دواتر به‌هۆی‌ هاتنه‌سه‌ركاری‌ كۆماری‌ ئیسلامی‌ ئێران‌و هه‌ڵگیرسانی‌ خه‌باتی‌ چه‌كداری‌ له‌كوردستانی‌ رۆژهه‌ڵات‌و جه‌نگی‌ عێراق‌و ئێرانه‌وه‌، هه‌رچی‌ زیاتر ئه‌م په‌یوه‌ندییه‌ی‌ به‌حكومه‌تی‌ به‌عسه‌وه‌ خورت‌و به‌هێزتر ده‌بێ‌. له‌لایه‌كی‌ دیكه‌شه‌وه‌، په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ قاسملو به‌تاڵه‌بانی‌‌و یه‌كێتی‌ نیشتمانی‌ كوردستانه‌وه‌ كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا كاراترین هێزی‌ سه‌ر گۆڕه‌پانی‌ سیاسی‌ كوردستانی‌ عێراق ده‌بێت، هه‌رچی‌ زیاتر په‌ره‌ده‌ستێنێ‌، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ هه‌ردووكیان له‌و رۆژگاره‌دا سه‌رسه‌ختانه‌ هاوهه‌ڵوێست بوون به‌رامبه‌ر به‌نه‌یارێكیان كه‌ "پارتی‌"یه‌.

ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ی‌ قاسملو له‌نیوه‌ی‌ یه‌كه‌می‌ ده‌یه‌ی١٩٨٠دا، كاریگه‌رییه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ له‌سه‌ر ره‌وتی‌ رووداوه‌كانی‌ كوردستانی‌ عێراق‌و له‌سه‌ر ئاڕاسته‌ی‌ سیاسه‌تی‌ یه‌كێتی‌ نیشتمانی‌ كوردستان‌و چۆنیه‌تی‌ مامه‌ڵه‌ كردنی‌ ده‌بێت له‌گه‌ڵ‌ هه‌موو هێزه‌ ركه‌به‌ره‌ كوردییه‌كان‌و به‌عسی‌ دوژمنیدا، كه‌ سیاسه‌تێكه‌ له‌نێوان شه‌ڕ‌و دانوستاندا دێت‌و ده‌چێ‌.
قاسملو له‌و كاته‌دا وه‌ك ناوبژیوانێك دێت له‌باره‌گایه‌كی‌ حیزبی‌ دیموكرات له‌گوندی‌ گۆڕه‌شێر كه‌ ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر سنووری‌ عێراق‌و ئێرانه‌وه‌، چه‌ند دانیشتنێكی‌ نهێنی‌ له‌نێوان كاربه‌ده‌ستانی‌ مخابه‌راتی‌ عێراق‌و تاڵه‌بانیدا رێكده‌خات، كه‌ دواتر ئه‌م دانیشتنه‌ نهێنیانه‌ ده‌بنه‌ كۆبوونه‌وه‌ی‌ ئاشكرا‌و دكتۆر عه‌بدولره‌حمانی‌ قاسملو به‌دوو هه‌لیكۆپته‌ری‌ حكومه‌تی‌ عێراقه‌وه‌ به‌ره‌و گوندی‌ زیخان ده‌چێ‌‌و تاڵه‌بانی‌‌و دیارترین سه‌ركرده‌كانی‌ یه‌كێتی‌ له‌گه‌ڵ‌ خۆی‌ سوار ده‌كاو بۆ "مفاوه‌زات" ده‌یانبات بۆ به‌غدا.

سه‌ره‌نجام مفاوه‌زاته‌كانی‌ ساڵی١٩٨٣و ١٩٨٤ی‌ نێوان یه‌كێتی‌‌و حكومه‌تی‌ عێراق بێ‌ ئه‌نجام كۆتایی‌ دێت، تاڵه‌بانی‌‌و یه‌كێتی‌ به‌حوكمی‌ ئه‌و جوگرافیا سه‌خته‌ی‌ تیا هه‌ڵكه‌وتوون‌و ته‌حه‌كوم به‌مێژوویان ده‌كات، هیچ رێگه‌یه‌كیان له‌به‌رده‌مدا نابێ‌ بۆ درێژه‌دان به‌مانه‌وه‌، جگه‌ له‌"دۆستایه‌تی‌ ئێران".
تا رۆژگار كورد به‌ره‌و ساڵی‌ پڕ له‌نه‌هامه‌تی‌ ١٩٨٨ ده‌بات، كه‌ له‌و ساڵه‌دا جه‌نگی‌ عێراق‌و ئێران ده‌وه‌ستێ‌‌و ماشێنه‌ زه‌به‌لاح‌و ترسناكه‌كانی‌ شه‌ڕ له‌هه‌ر دیوی‌ كوردستانی‌ ئێراق‌و ئێرانه‌وه‌ به‌وپه‌ڕی‌ شه‌ڕه‌نگێزییه‌وه‌ له‌دژی‌ كورد ده‌خرێنه‌ گه‌ڕ‌و شۆڕش‌و هه‌موو هیواو ئاره‌زووه‌كانیان ده‌هاڕن.
له‌و رۆژانه‌دا كه‌ كورد به‌تاریكترین‌و شومترین ساته‌وه‌خته‌كانی‌ خۆیدا تێده‌په‌ڕێ‌‌و هه‌ڵه‌بجه‌ كیمیا باران ده‌كرێت، قاسملو لێدوانێك بۆ گۆڤاری "كل العرب" ده‌دات كه‌ تا بڵێی‌ جێی‌ سه‌رسوڕمانه‌، ئه‌و ده‌ڵێت "عێراق چه‌كی‌ كیمیایی‌ به‌كارنه‌هێناوه‌"!

پێده‌چێت ئه‌وده‌مه‌ له‌ژێر زه‌بری‌ ئه‌و شكسته‌ گه‌ورانه‌دا، زۆر زه‌حمه‌ت بووبێت بۆ سه‌ركرده‌كانی‌ كورد كه‌ به‌رچاو روونییه‌كیان هه‌بێت تا سیاسه‌تێكی‌ سه‌ركه‌وتووانه‌ بگرنه‌پێش، كاتێك كه‌ كوردستانی‌ عێراق وا گران به‌ده‌ست زه‌بروزه‌نگی‌ هێزه‌كانی‌ به‌عسه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت، تاڵه‌بانی‌ به‌مه‌به‌ستی‌ كردنه‌وه‌ی‌ په‌نجه‌ره‌یه‌ك به‌رووی‌ ئه‌و دۆخه‌ پڕ له‌ژارو ژه‌نگه‌دا، ده‌كه‌وێته‌ به‌ینی‌ قاسملوو ده‌وڵه‌تی‌ ئێرانه‌وه‌، ئنجا ئه‌م دێ‌‌و رێوشوێنی‌ دانیشتنی‌ نێوان قاسملوی‌ سكرتێری‌ گشتی‌ حیزبی‌ دیموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران‌و كاربه‌ده‌ستانی‌ ئیتلاعاتی‌ ئێران دابین ده‌كات، له‌دوو كۆبوونه‌وه‌ی‌ ساڵانی‌ ١٩٨٨و١٩٨٩دا تاڵه‌بانی‌ وه‌ك ناوبژیوان به‌شدار ده‌بێت، به‌ڵام له‌سێهه‌م كۆبوونه‌وه‌دا كه‌ ئێواره‌ی‌ ١٣ی‌ ته‌موزی‌ ١٩٨٩دا له‌ڤێنا ئه‌نجامده‌درێت، تاڵه‌بانی‌ به‌شدار نابێت، ئه‌م كۆبوونه‌وه‌ چاره‌نووسسازه‌ چۆن‌و به‌سه‌رپه‌رشتی‌ كێ‌ رێكخرا؟

ئه‌مه‌ پرسیاره‌ بێ‌ وه‌ڵامه‌كه‌یه‌ كه‌ تا ئێستا چه‌ندین گێڕانه‌وه‌ی‌ جیاوازی‌ بۆ ده‌كرێت!
ته‌نانه‌ت ئه‌و ئێواره‌یه‌ زۆربه‌ی‌ سه‌ركرده‌ دیاره‌كانی‌ حیزبی‌ دیموكراتیش ئاگایان له‌وه‌ نابێت كه‌ قاسملوی‌ سكرتێریان له‌ڤێنا خه‌ریكی‌ كۆبوونه‌وه‌و گفتوگۆیه‌ له‌گه‌ڵ‌ كاربه‌ده‌ستانی‌ ئێران! ئه‌وانیش له‌وساوه‌ تا ئێستا هه‌ر ئه‌وه‌نده‌یان كه‌ له‌وێنه‌یه‌كدا ده‌بینن له‌شی‌ خامۆش‌و سارده‌وه‌بووی‌ سكرتێری‌ گشتی‌ حیزبه‌كه‌یان له‌ژوورێكی‌ شێواوو هه‌ڵپرژاودا به‌جێهێڵراوه‌‌و خوێن سه‌راپای‌ كراسه‌ سپییه‌كه‌ی‌ سوور كردووه‌. ئه‌وانیش له‌وساوه‌ تا ئێستا وه‌ك زۆربه‌مان پرسیارێكی‌ بێ‌ وه‌ڵام هه‌ر له‌مێشكیاندا ده‌گه‌ڕێت: چ چاره‌نووسێك بوو ئه‌م سه‌ركرده‌ به‌ئه‌زمون‌و دنیادیده‌یه‌ی‌ هه‌ڵگرت به‌ره‌و ڤێنا، له‌كاتێكدا باش ده‌یزانی‌ كه‌ ده‌یان ساڵه‌، كاربه‌ده‌ستانی‌ ئێران پۆ په‌كخستنی‌ جه‌سته‌ی‌ جوڵانه‌وه‌ی‌ سیاسی‌ كورد كار له‌سه‌ر زه‌بر وه‌شاندن له‌سه‌ركرده‌كانی‌‌و تێكشكاندنی‌ مه‌غزو مێشكه‌